Trong các hệ thống HVAC hiện đại, việc phát hiện khói sớm trong ống gió đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn nguy cơ cháy lan mà mắt thường khó nhận biết. Cảm biến báo khói ống hoạt động như một “người gác thầm lặng”, giám sát liên tục luồng không khí để kịp thời cảnh báo khi có dấu hiệu bất thường. Hãy cùng Sensors Việt Nam theo dõi bài viết này đến cuối để có cái nhìn tổng quan từ định nghĩa, nguyên lý hoạt động, đến tầm quan trọng của chiếc cảm biến này

CẢM BIẾN BÁO KHÓI ỐNG GIÓ LÀ GÌ?
Cảm biến báo khói ống gió là thiết bị phát hiện sự hiện diện của khói trong luồng không khí lưu thông bên trong hệ thống ống dẫn gió, bao gồm AHU, FCU và các tuyến ống cấp/hồi gió. Khi phát hiện khói vượt ngưỡng cài đặt, thiết bị kích hoạt tín hiệu báo động và đồng thời gửi lệnh tắt quạt hoặc đóng van chặn lửa (fire damper), nhằm ngăn khói và lửa lan ra toàn bộ công trình qua đường ống gió.
Không giống cảm biến khói trần thông thường, cảm biến báo khói ống gió được thiết kế đặc biệt để hoạt động trong môi trường có tốc độ gió cao (0,5 - 20 m/s) và điều kiện nhiệt độ, độ ẩm thay đổi liên tục theo mùa vận hành HVAC.
Thiết bị thường được lắp trực tiếp xuyên qua thành ống gió, gồm hai thành phần chính: đầu lấy mẫu đặt trong ống và hộp điện tử gắn ngoài ống. Không khí từ ống được dẫn qua buồng đo nhờ sự chênh lệch áp suất tạo bởi ống lấy mẫu.

XEM THÊM: CẢM BIẾN NHIỆT - ẨM GẮN ỐNG GIÓ 

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA CẢM BIẾN BÁO KHÓI ỐNG GIÓ
Cảm biến báo khói ống gió tận dụng chênh lệch áp suất trong ống gió để hút một luồng khí mẫu vào buồng đo, từ đó phát hiện khói trong luồng gió đang lưu thông. Không khí liên tục được hút qua buồng quang học hoặc buồng ion hóa bên trong hộp thiết bị. Khi hạt khói đi vào buồng đo, tín hiệu điện thay đổi và được so sánh với ngưỡng alarm đã cài đặt.
Một số thông số đặc trưng của quá trình lấy mẫu: áp suất chênh lệch giữa hai đầu ống thường từ 12 đến 500 Pa, lưu lượng không khí qua buồng đo khoảng 0,06 - 0,3 m3/phút tùy model, và thời gian phản hồi kể từ khi có khói đến khi kích hoạt alarm là dưới 60 giây theo tiêu chuẩn UL 268A. Đầu ra của thiết bị thường gồm relay NC/NO kết hợp với đầu ra địa chỉ (addressable) tùy dòng sản phẩm.

XEM THÊM: CẢM BIẾN NỒNG ĐỘ KHÍ CO

PHÂN LOẠI CẢM BIẾN BÁO KHÓI ỐNG GIÓ THEO CÔNG NGHỆ CẢM BIẾN
Hiện nay có hai công nghệ chính được ứng dụng trong cảm biến báo khói ống gió.

• Cảm biến quang học tán xạ (Photoelectric) là loại phổ biến nhất trên thị trường hiện nay. Công nghệ này sử dụng đèn LED hồng ngoại để phát hiện khói có kích thước hạt lớn, thường sinh ra từ các đám cháy âm ỉ. Ưu điểm lớn nhất là độ chính xác cáo, tỉ lệ báo nhầm thấp, phù hợp với môi trường HVAC có bụi nhỏ hoặc hơi ẩm.
• Cảm biến ion hóa (Ionization) nhạy hơn với khói hạt mịn từ các đám cháy bùng phát nhanh. Tuy nhiên, loại này hiện ngày càng ít được sử dụng do chứa nguồn phóng xạ Am-241, đòi hỏi quy trình xử lý và tiêu hủy đặc biệt theo quy định môi trường.

Để kết hợp được các ưu điểm của hai loại công nghệ này, đồng thời loại bỏ những hạn chế của cảm biến ion hoá, các nhà sản xuất đã thiết kế ra cảm biến kép - loại thiết bị sử dụng cả hai công nghệ này. Đây là lựa chọn tối ưu cho các công trình quan trọng như data center, phòng sạch hay bệnh viện, khách sạn, toà nhà cao cấp, nhờ khả năng giảm tối đa tỉ lệ báo giả trong khi vẫn duy trì độ nhạy cao. 

Ngoài ra, các dòng thiết bị mới còn tích hợp thêm cảm biến nhiệt hoặc cảm biến CO để tăng độ chính xác và hỗ trợ giao thức địa chỉ hóa trên hệ thống PCCC hiện đại.

XEM THÊM: CÔNG TẮC NHIỆT ĐỘ GẮN ỐNG GIÓ 

THÔNG SỐ KỸ THUẬT QUAN TRỌNG CỦA CẢM BIẾN BÁO KHÓI ỐNG GIÓ
Khi lựa chọn cảm biến báo khói ống gió, kỹ thuật viên cần nắm rõ các thông số kỹ thuật chính sau:

• Điện áp hoạt động thường là 24 VDC hoặc 120 - 240 VAC tùy model và hãng sản xuất.
• Dải tốc độ gió ống phù hợp từ 0,5 đến 20 m/s, đây là thông số quan trọng cần đối chiếu với thiết kế ống gió thực tế.
• Nhiệt độ môi trường hoạt động từ -20°C đến +70°C, một số model cho công nghiệp có thể chịu đến +85°C.
• Độ ẩm cho phép từ 10% đến 95% RH không đọng sương, đây là thông số đặc biệt cần lưu ý với khí hậu nhiệt đới tại Việt Nam.
• Ngưỡng báo động (sensitivity) thường điều chỉnh được trong khoảng 0,5% - 4% obs/ft theo tiêu chuẩn NFPA 72 và UL 268A.
• Cấp bảo vệ hộp ngoài từ IP42 đến IP54, trong đó IP54 được khuyến nghị cho các AHU lắp ngoài trời hoặc khu vực ẩm ướt.
• Đầu ra relay tiêu chuẩn thường là SPDT 2A/30VDC, dùng để tắt AHU và đóng damper.

XEM THÊM: CẢM BIẾN KHÍ CO2 

TẦM QUAN TRỌNG CỦA CẢM BIẾN BÁO KHÓI ỐNG GIÓ TRONG HỆ THỐNG HVAC VÀ PCCC
Cảm biến báo khói ống gió là một thiết bị sử dụng hiệu quả trong việc kiểm soát khói của mọi công trình thương mại, văn phòng, trung tâm thương mại và khu công nghiệp. Khi được tích hợp vào hệ thống BMS, thiết bị thực hiện đồng thời nhiều tác vụ theo chuỗi tự động.

Ngay khi phát hiện khói trong ống gió, thiết bị gửi tín hiệu báo động về tủ trung tâm PCCC và BMS. Tiếp theo, relay kích hoạt để tắt quạt AHU/FCU, ngăn quạt tiếp tục thổi khói và lửa vào các khu vực khác trong tòa nhà. Đồng thời, lệnh đóng van chặn lửa được gửi đến các điểm xuyên tường ngăn cháy. Tùy kịch bản đã lập trình, hệ thống hút khói thoát nạn cũng được kích hoạt theo trình tự. Toàn bộ sự kiện, thời gian và vị trí thiết bị được ghi nhận lại phục vụ điều tra và bảo trì sau sự cố.

Cảm biến báo khói ống gió giúp ngăn khói và khí CO lan ra cả khu vực cao ốc hoặc nhà máy qua hệ thống điều hòa, từ đó bảo vệ đường thoát hiểm và giữ cho hành lang, tầng trung gian không bị nhiễm khói.

Trong các tòa nhà cao tầng, trung tâm thương mại hay nhà xưởng, việc bổ sung cảm biến báo khói ống gió giúp hệ thống PCCC đạt yêu cầu kiểm soát khói của cơ quan phòng cháy, dễ thông qua kiểm tra nghiệm thu và giảm rủi ro xử phạt.

XEM THÊM: CÁC SẢN PHẨM CẢM BIẾN KHÍ GAS

HƯỚNG DẪN LẮP ĐẶT CƠ BẢN CẢM BIẾN BÁO KHÓI ỐNG GIÓ

• Cảm biến báo khói ống gió cần được lắp đặt tại hai vị trí chính: trên đường ống cấp gió ngay sau AHU và trên đường ống hồi gió trước khi vào AHU. Cần đảm bảo khoảng cách thẳng tối thiểu 10 lần đường kính ống (10×D) phía trước và 5×D phía sau thiết bị để tránh vùng rối khí.
• Các vị trí cần tránh bao gồm ngay sau co/cút hoặc van điều gió, vùng có turbulence cao dễ gây báo nhầm, đoạn ống có tốc độ gió ngoài dải cho phép của thiết bị, và đặc biệt không được lắp ngược chiều ống lấy mẫu so với hướng luồng gió.
• Sau lắp đặt, bắt buộc thực hiện kiểm tra chức năng bằng khói thử và lập biên bản nghiệm thu theo yêu cầu của cơ quan PCCC địa phương trước khi đưa hệ thống vào vận hành chính thức.

Cảm biến báo khói ống gió giống như một cảnh báo khói ‘ẩn’ bên trong hệ thống điều hòa: không nhìn thấy trên trần, nhưng khi có cháy ở một phòng, khói bị hút vào ống gió, thiết bị sẽ phát hiện ngay và ra lệnh tắt quạt, không cho khói bị thổi xuyên suốt cả tòa nhà. Vì vậy, đây là một thiết bị bắt buộc trong mọi công trình có hệ thống HVAC tập trung và yêu cầu an toàn PCCC theo quy định hiện hành. Việc lựa chọn đúng công nghệ, kiểm tra tương thích giao thức với tủ PCCC, đồng thời tuân thủ vị trí lắp đặt theo tiêu chuẩn sẽ đảm bảo hiệu quả hoạt động và an toàn cho mọi người. 

XEM THÊM: CẢM BIẾN KHÓI ỐNG GIÓ

SENSORS VIỆT NAM PHÂN PHỐI CHÍNH HÃNG CẢM BIẾN BÁO KHÓI ỐNG GIÓ
Nếu bạn đang tìm kiếm một giải pháp cảm biến báo khói ống gió đáng tin cậy cho dự án HVAC, Sensors Việt Nam hiện phân phối chính hãng dòng sản phẩm ECO-DUCT-SM-P của thương hiệu ECOSENSE - một trong những lựa chọn được các kỹ sư HVAC và nhà thầu cơ điện tin dùng tại thị trường Việt Nam hiện nay. 
ECO-DUCT-SM-P sử dụng công nghệ cảm biến quang điện với khả năng phát hiện khói bằng tia hồng ngoại từ giai đoạn rất sớm, ngay cả trong môi trường ống gió khắc nghiệt như nơi bụi bẩn, độ ẩm cao và tốc độ gió biến đổi liên tục. Điểm nổi bật của model này so với thị trường là khả năng tự giám sát độ che khuất bên trong ống cảm biến liên tục, giúp giảm thiểu tối đa tình trạng báo động giả do bụi tích tụ.

Xem thêm tại đây: CẢM BIẾN KHÓI ỐNG GIÓ ECO-DUCT-SM-P

Bạn quan tâm đến các sản phẩm cảm biến cho HVAC, nhà máy, dự án? Liên hệ ngay với Sensors Việt Nam để được hỗ trợ và tư vấn nhanh chóng. Chúng tôi cam kết sản phẩm chính hãng từ châu Âu, có đầy đủ chứng chỉ CO/CQ, với chế độ bảo hành lên tới 12 tháng, 1 đổi 1 cùng với sự hỗ trợ xuyên suốt của đội ngũ kỹ thuật chuyên nghiệp.